Czym są "Lokalne Wyprawy Naukowe"?
„Lokalne Wyprawy Naukowe” to cykl edukacyjnych ekspedycji terenowych, których głównym celem jest popularyzacja nauki, budowanie świadomości ekologicznej oraz zachęcanie mieszkańców do aktywnego badania i ochrony ich najbliższego otoczenia. Projekt opiera się na przekonaniu, że nauka powinna być egalitarna, powszechnie dostępna i wolna od sztywnych ram teoretycznych. Scenariusze warsztatów są opracowywane tak, aby realizować wybrane zagadnienia z podstawy programowej przedmiotów przyrodniczych (geografii, biologii i chemii), odchodząc od tradycyjnej formy ławkowej na rzecz pracy w grupach mieszanych i bezpośredniego kontaktu z naturą. Działania te skutecznie łączą pokolenia: najmłodszym uczestnikom pozwalają rozbudzić pasję odkrywcy poprzez widowiskowe eksperymenty (takie jak analiza kolorymetryczna wody) czy bezpieczny odłów fauny i flory do celów obserwacyjnych, natomiast dorosłym dostarczają praktycznej wiedzy o stanie lokalnego środowiska, ucząc interpretacji zjawisk takich jak eutrofizacja (przeżyźnienie wód) czy oceny ekosystemu na podstawie obecności gatunków wskaźnikowych.
Pierwsza wyprawa odbyła się w Bojadłach
Latem 2025 roku pomyślnie zainaugurowano pierwszy etap projektu, którego celem było przekazanie uczestnikom wiedzy o tym, jak i dlaczego warto badać swoją najbliższą okolicę. Jedną z kluczowych lokalizacji była Gmina Bojadła, ze szczególnym uwzględnieniem obszaru Kanału Obrzyckiego. Na tym terenie zorganizowano i przeprowadzono warsztaty badawcze przeznaczone dla grup wielopokoleniowych. Uczestnicy skupili się na analizie specyfiki hydrologicznej oraz ekologicznej lokalnych cieków wodnych, ucząc się podstawowych metod monitoringu i oceny funkcjonowania lokalnego ekosystemu w praktyce terenowej.
W Zaborze przedstawiliśmy czym są "Lokalne Wyprawy Badawcze" uczniom
Również w ramach letniego etapu w 2025 roku działania objęły Gminę Zabór w okolicach miejscowego jeziora. We współpracy z lokalnymi placówkami oświatowymi, a w szczególności z Dyrekcją oraz Gronem Pedagogicznym Szkoły Podstawowej im. Jana Pawła II w Zaborze, zorganizowano dedykowaną ekspedycję naukową dla uczniów klas czwartych. Młodzi adepci nauki – wykorzystując sprzęt laboratoryjny zakupiony w ramach projektu – badali próbki wody pod kątem zawartości azotanów i amoniaku, pobierali rdzenie osadów z koryt wyschniętych cieków oraz analizowali różnorodność mchów, porostów i grzybów. Wydarzenie to stało się przestrzenią do dyskusji o retencji, roli wody w krajobrazie oraz metodach czynnej ochrony przyrody.
W 2026 roku projekt powrócił - zaczęło się od Mirocina Górnego...
W 2026 roku ekspedycja odbyła się w Mirocinie Górnym pod hasłem badania obszarów walczących z suszą („w czasach wielkiego wysychania”), gdzie bobry („dzicy inżynierowie”) we współpracy z leśnikami z Nadleśnictwa Nowa Sól przekształcają suche bory w teren podmokły. Uczestnicy wyruszyli jako terenowa grupa badawcza w okolice podmirocińskich Mokradeł Pod Księżą Górką, lokalnych lasów, stawów oraz ruin XVIII-wiecznego dworu i XVII-wiecznego parku. Wyprawa rozpoczęła się od zapoznania się z historią wsi przy zabytkowym kościele, po czym zbadano jakość wody w potoku Mirotka i parkowej fosie, a także stan historycznej, poniemieckiej fontanny oraz pomnikowych drzew. Grupa tropiła ślady działalności bobrów i analizowała wpływ ich zbiorników na lokalny mikroklimat i retencję, zauważając jednocześnie niższy poziom wody niż w maju. Kluczowym elementem była społeczna inwentaryzacja groźnego i inwazyjnego barszczu Sosnowskiego, którego wielohektarowe skupiska zmapowano i formalnie zgłoszono do gminy oraz RDOŚ. Zebrane podczas wyprawy dane naukowe (metodą Citizen Science) posłużą do sformułowania wniosku o formalną ochronę tego terenu.
A następnego dnia pojechaliśmy nad Ujście Obrzycy...
Kolejna wyprawa z 2026 roku zaprowadziła badaczy-odkrywców nad Ujście Gniłej Obry (Obrzycy) – w rejon podmokłych nadrzecznych łąk ze starymi dębami i wierzbami, objęty ochroną w ramach programu Natura 2000 Kargowskie Zakole Odry. Uczestnicy zgłębiali tajniki lokalnej sieci hydrologicznej (skomplikowanego systemu Oby, Obrzycy, Kanału Obrzyckiego i sąsiednich cieków) oraz kluczowej infrastruktury zaopatrującej Zieloną Górę w wodę pitną (często pokrywającej do 99% zapotrzebowania miasta). Przeanalizowano działanie Śluzy Sadowej w Głuchowie (chroniącej ujęcie przed cofką z Odry i stabilizującej poziom rzeki) oraz pompowni brzegowej tłoczącej wodę do SUW w Zawadzie, gdzie woda po filtracji i koagulacji jest biologicznie kontrolowana przez żywe małże. Podczas monitoringu i waloryzacji siedlisk odnotowano postępujące lądowacenie oczek wodnych (obecność mozgi trzcinowatej) oraz zidentyfikowano cenne gatunki roślin: czosnek kątowy, kozłek lekarski, dziki szparag i wilczomlecz. Wskazano, że głównym problemem obszaru jest znaczne ograniczenie naturalnych wylewów rzeki. Wszystkie obserwacje florystyczne i ornitologiczne przelano na dane naukowe (Citizen Science), które posłużą do opracowania wniosku o zwiększenie ochrony tego obszaru. Wszystkie wydarzenia w ramach edycji 2025 i 2026 projektu „Lokalne Wyprawy Badawcze odbyły się dzięki wsparciu NOWEFIO, LGD „Między Odrą a Bobrem” oraz Fundacji Rozwoju Holistycznego.
